MoestuinTechnieken

Van stuifmeel tot honing. Alles over de bij

Ik ben al jarenlang gefascineerd door bijen. Dat klinkt misschien raar, maar stel je even voor dat ons complete eco-systeem nagenoeg stil zou komen te staan wanneer we de bijen eruit zouden halen. Best belangrijk dus, zo’n bij. Vandaag ga ik een dagje meehelpen en -kijken met een imker.

Het is een zonnige en vroege maandagochtend wanneer ik aankom in Hasselt. Albert Wup is de imker met wie ik vandaag mee mag kijken. Hij is vierenzeventig jaar oud en houdt al ruim twintig jaar bijenvolkjes. Voordat we naar de veertien volkjes gaan die in zijn achtertuin staan, is het tijd voor een bakje koffie.

Ik stel direct mijn meest prangende vraag: “Word je vaak gestoken?” Ik weet niet zo goed wat ik ervan moet verwachten, maar weet wel dat een bijenvolk uit minimaal twintigduizend bijen bestaat en wanneer je die boos maakt, doet het zeer. “Het valt mee. Het ligt ook een beetje aan het volkje. Sommige volken zwermen wat meer dan andere, dat heeft uiteindelijk te maken met de koningin, omdat haar hele volk van haar afstamt. De kwaliteit van de koningin speelt een ontzettend belangrijke rol in het gedrag van haar volk.” Aldus Albert.


De hiërarchie en organisatie binnen een bijenvolk is bijna angstaanjagend. Albert vertelt me hoe dat precies in elkaar zit. “Het begint allemaal met een koningin en dat is vreemd genoeg net als met zaden die je voor je moestuin gebruikt. F1 is een veredeld zaad. Dat wil zeggen dat de eigenschappen van het zaad zijn verbeterd door een kruising met één ander zaad te maken. F2 is met twee andere zaden gekruist en zo verder.

De koningin

Datzelfde geldt voor bijenkoninginnen, maar hier gaat het niet om F1, maar om F0. De meest zuivere variant die er bestaat is per direct dan ook degene met de beste eigenschappen. Op gekke plekken in Nederland wordt hard gewerkt aan het kweken van zuivere koninginnen. Die gekke plekken liggen op de Waddeneilanden. Dat is bewust gedaan omdat een bij een actieradius heeft van drie kilometer.
Wanneer je ergens in de polder hetzelfde zou proberen, komen de koninginnebijen in aanraking met bijen uit andere volkjes en op die manier creëer je dus nooit een zuiver ras. Omdat de Waddeneilanden meer dan drie kilometer van ander land liggen, is dit risico uitgesloten.

Het wil niet zeggen dat een bijenvolk dat leeft rondom een F5 koningin slecht is, maar het risico dat zo’n volk onrustiger en minder productief is, is heel groot. Wup werkt zelf met een flink aantal F0 koninginnen. “Wanneer een koningin groot genoeg is, maakt ze een vlucht naar enorme hoogte. Tot wel een kilometer hoog. Op die hoogte wordt ze bevrucht door wel twintig darren. Dat zijn de mannetjesbijen. Dit is de enige keer in haar leven dat ze gemeenschap heeft. Met al het zaad dat ze tijdens deze vlucht verzamelt, creëert ze tijdens haar leven van ongeveer drie jaar, een volk. Het is bewust dat ze gemeenschap heeft met twintig mannetjes en niet met één. Op deze manier is de kans op inteelt namelijk nihil.” Aldus Albert.

Verschillende soorten

In Nederland wordt tegenwoordig door imkers veelal gewerkt met drie verschillende bijensoorten: De Nederlandse zwarte bij, de Carnica bij en de Buckfast bij. Deze laatste is de soort waar Wup mee werkt. Buckfast is een soort die is gekweekt uit zes andere soorten. Deze soort steekt niet snel, zwermt bijna niet, haalt veel honing en ontwikkelt zich heel snel in het voorjaar.

Nu de basis en oorsprong van een bijenvolk me een beetje duidelijk is geworden, wordt het tijd voor het echte werk. Ik mag een imkerpak aan. We gaan honing verzamelen!

Wup heeft veertien bijenvolken achter zijn huis staan. Dat is veel. Veel werk en veel honing, want het gemiddelde bijenvolk brengt soms wel twintig kilo honing per seizoen op. Wup verkoopt zijn honing aan huis en heeft een flinke en trouwe groep vaste afnemers.
De honing die hij aanbiedt, varieert in soort naarmate het seizoen vordert. Wanneer het koolzaad in bloei komt te staan, verplaatst hij een aantal volkjes naar de koolzaadvelden. Wanneer de lindebloesem in de bomen komt te staan, gaan er een paar kasten die kant op. Op die manier haalt hij op verschillende momenten in het jaar, verschillende honing. Maar hoe gaat dat nu met die bijen en die honing?
Bijen verzamelen nectar uit bloemen. Van deze nectar maken ze honing. Tijdens het verzamelen van de nectar komen ze in aanraking met het stuifmeel van de bloemen en hierdoor bestuiven ze de bloemen waardoor er vruchten ontstaan. Ontzettend belangrijk in het geval van gewassen zoals fruitbomen. Want zonder bestuiving geen appels, peren, kersen enzovoorts.

De nectar die ze verzamelen wordt omgezet tot honing en is bedoeld om het volk en de larven te voeden. Daarnaast is de honing ook hard nodig om het bijenvolk de winter door te helpen. Omdat wij nu die honing uit de kast weg gaan halen, moet er voorafgaand aan de winter flink worden bijgevoerd. Dit doet Wup door suikerwater aan het bijenvolk te geven. In de winter neemt de populatie van een bijenkast enorm af. Van wel vijftigduizend in de zomer, naar vijfduizend in de winter. Maar nu is het bijna zomer, dus tijd om de honing te gaan verzamelen.

We halen vandaag honing uit vier kasten, ofwel vier volkjes en dat doen we in een indrukwekkende outfit. Ik heb een soort dikke, witte trui aan met een hoed eraan vast. De hoed en de trui zitten aan elkaar vast met een stuk gaas. Hier kan ik doorheen kijken terwijl ik de trui draag. Naast die trui moet ik ook handschoenen aan en het is belangrijk om mijn broek in mijn laarzen te stoppen. “Bijen zijn gewend om omhoog te kruipen. Wanneer je je broek over je laarzen draagt, kunnen ze bij je benen komen.” Aldus de ervaren Albert. Snel prop ik mijn broekspijpen nog maar eens extra diep in mijn laarzen.

To bee continued!

Lees volgende week hoe het verder gaat in mijn zoektocht naar honing. Dan legt Albert Wup me ook uit hoe het nu zit met de bijensterfte en wat wij daaraan kunnen doen.

 

Een foodie bij uitstek. een voorvechter van authentieke smaken en technieken. Hij heeft een enorme moestuin, fermenteert, weckt , droogt, kookt en bakt alles zelf. Hij gaat op zoek naar de oorsprong van gerechten en ingredienten en kookt het liefst buiten.

 142 Posts 32 Comments 216096 Views

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *